İnsanlığın Devrimi veya Ayıbı; İkincil Ürün

EkoGazete

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

1981 yılında Andrew Sherratt bir makale yayınlar, bu makalenin başlığı oldukça sansasyoneldir. Makalenin başlığı “Secondary Products Revolution” yani “İkincil Ürün Devrimi”. Makale kısaca insanlığın ikincil ürünlere geçişini ve bunun insanlık tarihinde büyük bir devrime neden olduğunun anlatır. Öncelikle, “İkincil Ürün” kavramını tanımamız lazım. Örneğin koyunu ele alalım, koyunlar insanlar tarafından evcilleştirilmediği sırada (bu günümüzden 11.000 yıl öncesine kadar gidebilir), av hayvanı olarak tüketilmekteydi. İnsanlık erken neolitik dönemde koyunu evcilleştirdiğinde muhtemelen halen aynı amaçla yani tüketmek için koyunu yerleşim alanında hapsetmişti. Elbette bu yeterli olmadı ve zamanla koyunu farklı amaçlar içinde kullanılabileceğini keşfetmişti. Düşünelim neolitik dönem Çatalhöyük’ünde bir çocuk doğar ve annesi bu doğumda hayatını kaybeder, yerleşimde süt temin edilebilecek anneler yeterli değildir ve koyun sütü neden kullanılmasın diye sorulur. Gerçekten de Çatalhöyük MÖ 6-7. Binlere tarihlenen bazı seramikler üzerinde yapılan analizler soncunda lipidler tespit edildi. Muhtemelen süt bildiğimiz en erken ikincil üründü. Başlangıçta şimdilerde gördüğümüz gibi koyunlar yünlü değillerdi, evcilleştirme sonucunda yün ortaya çıkmış. Zamanla koyunun sadece etini yiyen insanlık birdenbire yününde kullanılabileceğini anlamıştı. İşte bu durum yani et haricinde, hayvanlardan elde ettiğimiz her ürün veya kas gücü “İkincil Ürün” olarak nitelendirilir. İkincil Ürün kategorisine kısacası şunlar girer; kas gücü, taşımacılık, saban kullanımı, yün, süt.

Peki bu kavram insanlık tarihinde nasıl bir devrime yol açmış olmalı? İnsanlık bu kavram ile komünal yaşamdan çıkmış ve toplumlarda bireyselleşmeye neden olmuştur. Sosyal rollerde bir değişime yol açmış, erkek ve kadının toplumlar içerisindeki görevleri dağıtılmaya başlanılmış. Saban ile yapılan tarım, yerleşim sayılarında artış göstermiş ve yerleşimlerde üretimin artmasına sebep olmuş. Pastoral geçim ekonomisinden, yerleşimci ticari ekonomiye geçiş yapılmış. Kalkolitik çağ sonlarında doğru ise taşımacılık ve tekerlekli çekiş ortaya çıkmış, eşek ve at gibi türlerin insanlık tarafından kullanımı bu dönemde belirgin hale gelmiş. Bunu takip eden daha birçok gelişim aşağıda hazırladığım tabloda görebilirsiniz.

Bu köşe yazısında, bugün insanlığın geldiği noktayı sağlayan şeylerde birinin “İkincil Ürün Stratejisi” olduğunu sizlerle paylaşmak istedim, bir daha alışveriş yaparken aklınızda bulunsun ve hayvanlara büyük bir teşekkür borçlu olduğumuzu unutmayalım.