İkinci Taş Teoremi: Medeniyet ve İlerleme

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

İlk taş, medeniyetin temelini oluşturan kolektif bütünlüktür. İkinci taş ise; medeniyet gelişim katmanında, bu kolektif bütünlüğün tekrar eden değil, kendini dönüştüren ve kendine uygun olanı seçerek devam eden yapısını ifade eder.

Goldilocks ve Medeniyet

Goldilocks (Altın Saçlı Kız), üç ayının yaşadığı eve geldiğinde üç farklı kâsede lapa olduğunu görmüş. Lapalardan birisi çok sıcak diğeri, çok soğukmuş. Üçüncü kâseye yöneldiğinde tam kıvamında bir yemekle karşılaşmış ve onu yemiş. Goldilocks, evin içerisinde bulunan üç sandalye ve yatağı da kendisine uygun olanı tercih ederek kullanmış. Medeniyet/uygarlık “Kolektif değerler bütünü”*dür. Bu sistem varlığını sürdürmek ve geliştirmek için iç ve dış koşullara adapte olmak zorundadır. Şöyle bir düşünelim: Yetersiz iklim şartlarının olduğu çöller ve kutuplarda yaşamak veya ekvatorun ortasındaki yağmur ormanlarında fazlasıyla rahat iklim koşullarına sahip olmak mı yoksa her ikisini de yeterli düzeyde karşılayan medeniyetler mi gelişimi sağlar?

Medeniyetler tarih boyunca tıpkı “Goldilocks (Altın Saçlı Kız) ve Üç Ayı” masalında olduğu gibi yeterli koşulları sağlayanlar açısından gelişime açık olmuştur. Uygun koşulları sağlayanlar için gelişim ve ilerleme kaçınılmaz bir sonuç gibi görünürken yetersiz, uygun olmayan koşullarda yaşam kendisini ilerlemekten alıkoymuştur.

Her koşul olumlu sonuçlar doğurmasa da, ilerlemenin ve uyum sağlamanın odağında bulunur. Kolektif yapının, kurumların ve teknolojinin birlikteliği ile medeniyet; kendini geliştirme ve ilerleme argümanına uygun davranır. Ancak savaşlar, göçler, kıtlık ve salgın hastalık, iklim şartlarının yetersizliği, canlı popülâsyonunun azlığı veya yetersizliği gibi durumlar da bu yapının dönüşümünde etkin rol oynar. Dolayısıyla; medeniyetin ilerleyişi, pasif bir şekilde var olan şartlara boyun eğmek değil, ikinci taş olarak adlandırdığımız aktif ve dönüştürücü uyum sağlama yeteneğinin bir sonucudur. Bu yetenek, Goldilocks Prensibi’nin işaret ettiği gibi, ne fazla zor ne de fazla kolay olanın değil, “tam kıvamındaki” zorluklar karşısında en verimli şekilde ortaya çıkar. Gelişim, yalnızca olumlu koşulların değil, dengeli zorlukların ve bu zorluklara verilen tepkilerin sonucudur.

Evet, sevgili okur. Goldilocks ve ben kısaca ilerlemenin ve medeniyetin bu olguya karşılık gösterdiği tepkilere kısa bir bakış attık. Belki de gelecek yazımızda ikinci taş için farklı gelişim katmanlarından bahsederiz. Peki, sizce medeniyetler ve/veya toplumlar nasıl gelişir? Dönüşüm ve ilerleme yalnızca olumlu etkiler sonucunda mı ortaya çıkar? Bu da bir diğer yazının konusu.

*Kalın, İbrahim. “Dünya Görüşü, Varlık Tasavvuru Ve Düzen Fikri: Medeniyet Kavramına Giriş”. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, no. 29 (December 2010): 1-61.