Kültür İçinde Ölmez Bir Bitki: Zeytin

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Tarih boyunca insan ölümsüzlüğün peşinden koşmuştur. İnsan;  uzun yaşamın sırlarına, gençlik ve şifa verici araçlara hem inanmış hem de kullanmıştır. Kimi zaman dini gereçlerin, kimi zaman mitolojik anlatılarda bulunan veya kullanılan eşyaların ya da doğal kaynakların (su vb.) gençlik ve uzun ömür sağladığına inanan insan, aynı özellikleri gıdalar üzerinden de aramıştır. Bu uzun yaşam kaynaklarından birisi de muhakkak zeytin olmuştur. Zeytinden elde edilen yağlar ile yenilenme ve sağlık kazanılmaya çalışılmış, zeytin ağaçlarının uzun ömürlü yapıları ve yeşil yapraklarıyla da ölümsüzlük ilişkisi kurulmuştur. Akdeniz uygarlıklarında ve Anadolu medeniyetlerinde bu ilişkisel yaklaşım kendini açıkça göstermiştir. Birçok hastalığa iyi gelen zeytinin tüketilmesi, yukarıda bahsedilen şifa ve uzun yaşam kaynağı olma özelliğini bilimsel açıdan da desteklemektedir. Kanser, mide, göz rahatsızlıkları, saç ve cilt hastalıklarının iyileştirilmesinde antik dönem uygarlıklarından günümüze kadar tedavi amaçlı zeytinden faydalanılmıştır.

Kültürel Açıdan Zeytin

Zeytin yalnızca üretimi yapılan bir ürün olmamıştır. Toplumların kültürel kodlarında da yer edinmiş önemli bir semboldür. Birçok dinde kutsal sayılan zeytin kutsal kitaplarda da yer almıştır.  Kuran’da, Tevrat’ta ve İncil’de zeytin ağacından bahsedilmektedir. Tufan anlatılarında Nuh’un gönderdiği güvercinin zeytin dalı ile geri dönmesi, barışın ve yeniden doğuşun sembolü olarak gösterilmiştir. Tarihi kalıntıların araştırılması sonucu, en eski zeytin ağacı kalıntılarının Anadolu’da bulunduğu tespit edilmiştir. Bu da zeytinin, Anadolu’da yaşayan uygarlıklar tarafından benimsendiğini ve yaşantıları içerisinde önemli bir yer edindiği anlamına geliyor. Örneğin; antik Yunan tanrıçalarından olan Athena, zeytin ağacını yaratarak insanlığa hediye etmiştir.  Bu anlatı Philip Wilkinson’un “Efsaneler ve Mitler” adlı kitabında şöyle yer almaktadır:  “Hem Poseidon hem Athena, Atina şehrini kontrol altında tutan tanrı olmak istiyorlardı. Birbirlerine savaş ilan edip dövüşmek yerine şehrin halkına en iyi hediyeyi kimin vereceği konusunda bir bahse tutuştular. Deniz tanrısı Akropolis’e (Atina’ya yüksekten bakan tepe) tırmandı ve en tepeye ulaştığında tridentini sert toprağa hızlıca sapladı ve o anda topraktan tuzlu su fışkırmaya başladı. Ardından Athena Akropolis’e geldi ve hediyesini sundu. Bu, şehirde büyüyecek ilk zeytin ağacıydı.” (P. Wilkinson)

Elbette, zeytin için kutsallık ve tüketilebilirlik yeterli değildir. İnsanların dillerinde, yaşayışlarında, kullandıkları (halı, kilim, süs ve yemek eşyaları vb.) eşyalarda, paraların üzerinde, mimaride,  türkülerinde, manilerinde, şifa bulmak (iyileşmek) adına ilaç yapımında, güzellik kıstaslarında, doğum ve düğün gibi geçiş dönemlerinde vs. zeytinin izlerine rastlamak mümkündür. Bu bitki, Türklerde bolluk, bereket ve gücün sembolü olarak kabul edilmiştir.  Bunun temel sebebi ağacından, meyvesine ve çekirdeğine kadar zeytinin her parçasından yararlanılmasından dolayı olabilir.

“Zeytin yaprağı yeşil aman bir yar elinden

Altında kahve pişir yareli yar elinden

Beni sana vermezler aman da bir yar elinden

Aklını başan devşir oy nerelere gidem elinden”

 (Kilis Yöresi’ne ait bir türkü)

Evet, sevgili okur. Bu küçük kültür yolculuğundan sonra siz de zeytinin hayatımızın içinde ne kadar yer kapladığını hiç düşündünüz mü?