Kayalıklarda Uykuda Bir Şehir: Philadelphia

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Karaman ilinin Ermenek ilçesinde yer alan Philadelphia Antik Kenti (günümüzde Gökçeseki Örenyeri), antik Isauria ile Kilikia arasında konumlanmıştır. Gökçeseki Köyü’nün kuzeyinde bulunan antik kent, iki kayalık tepeye dağılmış durumdadır. Kentin akropolisi söz konusu tepelerden birinin üzerinde, nekropolisi ise bu tepenin hemen kuzeyindeki vadi ve yamaçlarda yer alır. Antik kayıtlar kentin kuruluşunu MS 38 yılı olarak verse de, arkeolojik bulgular yerleşimin bu tarihten önce başladığını göstermektedir. Özellikle Philadelphia nekropolisinde ele geçen ithal seramikler, burada en az Geç Helenistik Dönem’den (MÖ 2. yüzyıl) itibaren bir topluluğun var olduğuna işaret etmektedir.

Antik kaynaklarda Philadelphia adına, Coğrafyacı Ptolemaios’un Geographia adlı eserinde ve 6. yüzyılda Hierokles’in Synekdemos’unda rastlanır. Aslında Anadolu’da Philadelphia adını taşıyan üç kent vardır; Karaman’daki bu kent, bunlardan biridir. “Philadelphia” adı zamanla, Roma İmparatorluğu’nun mirasını sürdürdüğünü iddia eden Amerika Birleşik Devletleri tarafından da benimsenmiş; 27 Ekim 1682’de Pennsylvania Kolonisi’nde kurulan kente isim olarak verilmiş ve bu şehir bugün ABD’nin 6. büyük şehri olmuştur.

Philadelphia, Roma İmparatorluk döneminde önce Dağlık Kilikia eyaletine, geç antik dönemde ise Isauria eyaletine bağlıydı. Kent, en parlak dönemini Roma İmparatorluk ve erken Hristiyanlık (Geç Roma / Bizans-Doğu Roma) çağlarında yaşamış; bu dönemde kendi sikkelerini basmasının yanı sıra bölgenin önemli yerleşimlerinden biri haline gelmiştir. Şehir merkezine ait yapılar henüz tam olarak kazılmamış olsa da, akropol tepesinde Geç Roma veya Bizans dönemine ait yapı temelleri, su kanalları ve mimari bloklar tespit edilmiştir. Kentin Geç Antik Dönem sonrası (muhtemelen 7. yüzyıldan itibaren) önemini yitirdiği ve terk edildiği düşünülmektedir. (Philadelphia ismi Orta Çağ kayıtlarında geçmemektedir.)

⸻

Görkemli Nekropol: Şehir Mezarlığı

Philadelphia Nekropolü, zenginliğiyle Anadolu’daki en görkemli nekropollerden biridir. Kayalıklara oyulmuş çok sayıda kaya mezarı ve lahit bulunmaktadır. Her bir kaya mezarı, genelde bir aileye ait olacak şekilde birden fazla defin yapılabilecek ölçüde oyulmuştur. İnsanı kendine çeken ve büyüleyen bu kaya mezarlarının en güzelleri, Aslanlı lahit kapaklı olanlardır. Oyulmuş kaya mezarının içine basamaklarla (altyapı/podyum) çıkılarak, sizi bir aslan karşılamaktadır. Muazzam bir işçilikle her detayın itinayla işlendiği bu aslan lahit kapakları, mutlaka görülmeye değerdir.

Aslanlar, uzanmış bir vaziyette mezarı tamamen kaplarken pençelerinin altında avladıkları dağ keçisiyle birlikte simgelenmiştir. Antik heykel ustalarının farklı yorumları sayesinde, bazı aslanlarda biçimsel değişiklikler gözlemlenmektedir. Özellikle yele ve keçi figürlerinde farklı detaylar bulunmaktadır. Bazı örneklerde aslan keçiyi avlamış, üzerinde oturur vaziyette pençesinin altına almışken; diğerlerinde keçi yavru ve canlı olarak iki pençenin arasında durmaktadır.

Dostlar, Antik Çağ’da Anadolu’da dağ aslanlarının yaşadığı bilinmektedir. Bu durum, dönemin insanlarını etkilemiş ve aslanları mezar bekçisi olarak seçmelerine neden olmuştur. Bazı kaynaklar, aslanların lahit kapağı olarak tercih edilmesini, kötü ruhlardan ve mezar soyguncularından korunma inancına bağlamaktadır. Ancak, diğer birçok antik kentte olduğu gibi, Philadelphia’daki aslan kapaklı lahit mezarlar da zamanla tahribata uğramıştır. Özellikle pagan Roma inancının terk edilip Hristiyanlığa geçiş döneminde, bu mezarlar üzerinde ciddi değişiklikler yapılmıştır. Aslanların yüzleri düz bir şekilde kesilmiş, yeleleri ve sırtları düzleştirilmiştir. Hristiyan inancına uygun hale getirilip tekrar kullanılmışlardır.

Kilikia ve Isauria bölgelerinde aslan kapaklı lahit mezarlara sıkça rastlanmaktadır. Bu mezar geleneği sayesinde, bizlere bu muazzam sanat eserleri ulaşabilmiştir.

⸻

Sürprizlerle Dolu Bir Nekropol

2015 yılında nekropol alanında yürütülen arkeolojik kazılar sonucunda, antik bir atık/adak çukuru da bulunmuştur. Dostlar, arkeologlar için bu antik atık çukurları adeta bulunmaz bir nimet, yemekten sonra gelen bir tatlı gibidir.

10 × 10 metre boyutlarında bir alanda yoğun şekilde birikmiş arkeolojik malzemeler tespit edilmiştir. Kazı ekibi, bu alanın mezarlara adanan hediyelerin törenlerden sonra bırakıldığı bir sunu çukuru olduğunu düşünmektedir.

Özellikle bizzat gidip görme ve fotoğraflama fırsatı bulduğum bu alandan, toplamda 11 adet kireçtaşından yontulmuş büst çıkarılmıştır. Bu büstlerin, muhtemelen mezar anıtlarına ait portre heykeller olduğu düşünülmektedir. Kadın, çocuk ve erkek portrelerinin aile mezarlarına ait olduğu yönünde güçlü görüşler bulunmaktadır. Eserler, şu anda Karaman Müzesi’nde sergilenmektedir.

⸻

Sonuç

Dostlar, Philadelphia (Gökçeseki) Antik Kenti; Helenistik Dönem’den Bizans Çağı’na uzanan kesintisiz yerleşimi, benzersiz mezar anıtları ve olağanüstü buluntularıyla Kilikia / Isauria bölgesinin tarihinde önemli bir yer tutmaktadır. Kesinlikle görmenizi tavsiye ederim.