Ortadoğu ve Orta Asya’da bir Amerikalı; Deve

EkoGazete

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Bazı ikonografiler vardır, zihinlere çakılan ve asla hareket etmeyen. İşte bu ikonografilerden biri de Deve ve Çöl’dür. Ayrılmaz bir parçadır hele ki Mısır piramitleri de oldu mu yanında tadından yenilmez bir manzaraya bürünür. Peki gerçekten de Deve hep bu çöllerde miydi, gerçekte Deve nerelidir?

Develer, Eski Ahitte; Hakimler ve Samuel bölümünde “Doğunun Oğulları” olarak ifade edilmesine rağmen günümüzden 40 milyon yıl önce, Kuzey Amerika’da ortaya çıkmış. Aslında Lamalar ile oldukça yakın akrabadırlar, Lamalar Güney Amerika’ya inerken, Develer Kuzey Amerika’daki yaşamları devam ederken 8 milyon yıl önce Bering Boğazı üzerinden Asya kıtasına gelmiş ve yaklaşık 4-5 milyon yıl önce ise tek hörgüçlü ve çift hörgüçlü olarak evrimleşmişlerdir. Çift Hörgüçlü deve Orta Asya’yı yeni yuvası kabul etmiş, tek hörgüçlü deve ise Arap yarımadasına gelmiştir. Bu milyonlara yıl süren göç hikayesi insanların onları evcilleştirmesine kadar devam etmiştir.

Deveyi evcilleştirdikten yaklaşık 3 bin yıl sonra Aristoteles “Historia Animalium” eserinde, her iki Deve türünü adlandırmış ve tanımlamıştır. Onları, Baktriya (Çift hörgüçlü) ve Arabion (Tek hörgüçlü) olarak tanımlamıştır. Deveyi evcilleştirmek insanlık tarihinde oldukça önemli bir başarıyı temsil ediyor. Çünkü develer öylesine huysuz ve inatçı hayvanlardır ki onları kontrol altına almak gerçekten de deneyim istiyor. Çift Hörgüçlü develer MÖ 3. Binyıllarda bugünkü Türkmenistan topraklarında evcilleştirilmiş. Tek hörgüçlü develerin ise oldukça karmaşık bir süreci vardır. Araştırmacılar, çift hörgüçlü deve kullanılarak tek hörgüçlü develer ile çiftleşme sonucu oluşan melez türün, tek hörgüçlü develerden daha önce evcilleştirildiğini belirtir. Bu durumda tek hörgüçlü develerin tam olarak ne zaman evcilleştirildiği karmaşıktır.

Anadolu’daki Deve türlerinin büyük çoğunluğu melez devedir çünkü deve güreşlerinin olmazsa olmazıdır. Melez türler her iki türe göre daha güçlü ve daha uysaldır – tıpkı katırın, eşek ve attan çok daha pratik bir hayvan olması gibi-. Develeri her alanda kullanmak güçtür çünkü iki yılda bir doğum yaptığı için genelde tek bir amaca yönelik kullanılır; Taşımacılık. Hatta bu yönüyle tekerleğin icadı ve sonrasına gelişimine engel olacak bir rakip olarak da görülmüştür. Develerin annelik duygusu oldukça dokunaklıdır, tek hörgüçlü develer ilk doğum yaptıkları yer neresi olursa olsun oraya gider ve yine orada doğururlar. Ayrıca emziren develer yavrularını ilk emzirdikleri yere geri dönme eğilimindedir. Bu nedenle farklı coğrafyalara ticareti gecikmiş ve bu nedenle bazı coğrafyalarda adı oldukça şaşırtıcıdır. Aşağıdaki tabloda, devenin Sami ve Sümer dillerindeki bazı isimlendirmeleri bulunuyor. Bu tablo kısaca şunu özetliyor Mezopotamya halkaları yabancı oldukları bu hayvanı, tanıdıkları hayvanların isimlerini kullanarak isimlendirdiler. Dil, coğrafya ve ihtiyaçlara göre şekillenir.  

Bu hafta Devenin kısa bir hikayesini anlatmak istedim sizlere. Onlar; “Doğunun Oğulları”, “Dağların Fili” ve “Denizlerin Eşeği” ama bir o kadarda Amerikalıdırlar.