Cumhuriyet’in 102. yılında kurak gerçek

Gizem Sezer Aktaş

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte Güneydoğu Anadolu, Anadolu’nun en kurak ama en bereketli potansiyeline sahip bölgesiydi. Tarım neredeyse tamamen yağışa bağlıydı.
1950’lerde traktörleşme başladı; 1980’lerde ise Türkiye’nin en büyük bölgesel kalkınma projesi olan Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) hayata geçirildi.

22 baraj ve 19 hidroelektrik santralinden oluşan GAP sayesinde milyonlarca hektar arazi sulanabilir hale geldi. Ancak bu süreçte binlerce hektar doğal alan sular altında kaldı, yüzlerce yerleşim taşındı.

Su bolluğu beklenirken su krizi geldi

GAP’ın ilk hedefi, “suya dayalı tarım devrimi”ydi. Fakat 2020’li yıllarda küresel iklim değişikliğinin etkisiyle tablo tersine döndü.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre 2025 yılı, Türkiye’nin son 52 yılındaki en kurak su yılı oldu.
Güneydoğu Anadolu’da yağışlar ortalamanın %50’nin altına indi; Şanlıurfa, Mardin ve Diyarbakır, “çok şiddetli kuraklık” kategorisine girdi.

Yeraltı su seviyeleri hızla düştü, Harran Ovası’nda tuzlanma oranı son 20 yılda iki katına çıktı. Uzmanlar, aşırı sulamanın ve yanlış ürün deseninin bölgenin geleceğini tehdit ettiğini belirtiyor.

Toprak erozyonu ve çölleşme uyarısı

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın 2025 raporuna göre Türkiye topraklarının %88’i çölleşme riski altında; bu oranın en yüksek olduğu bölge Güneydoğu Anadolu.
FAO verilerine göre GAP alanındaki 7,4 milyon hektarın %75’i erozyon riski taşıyor.
Ormansızlaşma, anız yangınları ve aşırı otlatma da bu süreci hızlandırıyor.

Depremler ve Ekolojik etkiler

6 Şubat 2023 depremleri, bölgenin doğal dengesini de etkiledi. Jeologlar, yeraltı su yollarında yön değişimleri, yüzeyde yeni su kaynakları ve mikro gölcükler oluştuğunu raporladı.
Bazı tarım alanlarında tuzlanma ve drenaj sorunları artarken, Mardin ve Şanlıurfa çevresinde toprağın yapısı değişti.

2024–2025: Tarımsal yangınlar ve yeni arayışlar

2024 yazında Diyarbakır ve Mardin’de çıkan büyük tarımsal yangınlar, on binlerce dönüm alanı yok etti.
Aynı yıl Tarım ve Orman Bakanlığı, bölge genelinde “İklim Dirençli Tarım Projesi”ni başlattı.
2025’te pilot olarak uygulanan projede, damla sulama sistemleri, sensör destekli su yönetimi ve kuraklığa dayanıklı tohumlar ön plana çıktı.

Bölgenin geleceği: Yeşil kalkınma mı, su krizi mi?

Cumhuriyet’in 102. yılında Güneydoğu Anadolu, Türkiye’nin gıda güvenliği açısından kilit bir konumda. Ancak bölgenin geleceği, tarım kadar ekolojiye yatırım yapmaya da bağlı.

Uzmanlara göre önümüzdeki on yıl, bölgenin kaderini belirleyecek:

• Su yönetimi modernize edilmezse yeraltı suları kritik eşiği aşacak.
• Toprak koruma politikaları uygulanmazsa verimlilik düşmeye devam edecek.
• İklim değişikliğine uyum stratejileri bölgesel kalkınma planlarına entegre edilmezse, çevresel riskler sosyo-ekonomik etkilerle birleşecek.

102 yılın ardından aynı gerçek

Bir asır önce Güneydoğu’da çiftçiler yağmur duasına çıkardı.
Bugün aynı topraklarda çiftçiler meteorolojik verileri takip ediyor, ama dert aynı: Su.

Cumhuriyet’in 102. yılında bölge bir kez daha aynı soruyla karşı karşıya:

“Su varsa hayat var.”