Diyarbakır’da yapılan araştırmada Fırat Kaplumbağası’nın habitat kaybı ortaya konuldu

DİYARBAKIR– Mezopotamya’nın endemik türü Fırat Kaplumbağası alarm veriyor. Dicle Üniversitesi’nin yeni araştırması, Fırat-Dicle nehirlerindeki yuvalama kumsallarının 4 yılda yüzde 41 oranında azaldığını ortaya koydu. Bilim insanları “acil önlem” çağrısı yaptı.

ABONE OL

News

11/06/2026 16:23

Gizem Sezer Aktaş

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Dünyada sadece Fırat ve Dicle nehir sisteminde yaşayan Fırat Kaplumbağası, yumuşak kabuğu ve burnundaki hortumuyla biliniyor. Yerel halk “Sac bağası” diyor. 50 yıl yaşayabilen tür, IUCN Kırmızı Liste’de “Tehlike Altında” kategorisinde.

4 YILDA YÜZDE 41 KAYIP

Dicle Üniversitesi Biyoloji Bölümü’nden Murat Biricik ve ekibi, Tigris Nehri’nde 2018-2022 yılları arasında uydu görüntüleri üzerinden çalışma yaptı. Yapay zeka ile analiz edilen verilere göre, baraj inşaatı sonrası kaplumbağaların yumurta bırakmak için kullandığı kumluk alanlar yüzde 41 daraldı.

Potansiyel yuvalama bölgesinde (koyu mavi kıyı alanları) kum kıyılarının (kırmızı lekeler) dramatik bir şekilde kaybolduğunu gösteren örnek bir konum, üst Dicle bölgesindeki Ilısu Barajı tarafından su tutmadan önce (üst panel) ve sonra (alt panel).

Kalan kumluklar da kum çekimi ve taşkınlarla parçalanmış durumda. Araştırmacılar, Türk popülasyonunun devamı için “hemen harekete geçilmesi” gerektiğini vurguladı. Bu, 30 yıl aradan sonra tür üzerine yapılan ilk kapsamlı saha çalışması oldu.

***Fırat Yumuşak Kabuklu Kaplumbağaları (Rafetus euphraticus) Dicle Nehri kıyısında güneşleniyor.***

EN BÜYÜK TEHDİT: BARAJ VE KUM ÇEKİMİ

Uzmanlara göre kaplumbağanın en büyük düşmanı barajlar. Derin su gölleri oluşuyor ama kaplumbağa sığ, güneş gören, kumlu kıyılarda yuva yapıyor. Bir diğer tehdit ise nehirden izinsiz kum ve çakıl çekimi. Yuvalama alanı kalmayınca yumurta da olmuyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı 2015’ten bu yana “Fırat Kaplumbağası Eylem Planı” yürütüyor. 12 kaplumbağaya uydu verici takıldı, kıyılara bilgilendirme tabelaları kondu. Dicle Üniversitesi de 2011’de bölgede 32 yumurtalı bir yuva tespit etmişti.

Ekogazete’nin logosunda 2 yıl önce Fırat Kaplumbağasına atıf yaptık. Güneydoğu’nun çevre ve ekoloji haberini takip etmek önceliğimiz. Fırat Kaplumbağası bu coğrafyanın ortak değeri. Bilinmeyen korunmaz.

Vatandaşlardan beklenti net: Nehir kenarında yuva, yumurta veya yaralı kaplumbağa görürseniz 112 Doğa Koruma hattına bildirin. Nehirden kum çekilmesine izin vermeyin. (Özel Haber| Gizem Sezer Aktaş)

KAYNAKLAR

1. Biricik M., Safi K., Turğa Ş. “Remote Sensing Data Reveal a Significant Reduction in the Area of the Nesting Habitat of Rafetus euphraticus in the Tigris River, Southeastern Turkey”. Ecology and Evolution, 16 Aralık 2024

2. Biricik M., Turğa Ş. “Dicle Nehri’nde Fırat Kaplumbağası’nın ilk yuva tanımı”. 2011

3. Tarım ve Orman Bakanlığı, “Fırat Kaplumbağası Tür Eylem Planı”, 2015

4. IUCN Kırmızı Liste, Rafetus euphraticus koruma statüsü