Safran ve Çiğdem: Antik Efsanelerden Bir Çiçeğin Hikayeleri

Ebru Bozlar

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Çiğdem (Crocus L.) Süsengiller (Iridaceae) familyasında bulunan ve Türkiye’de yayılış gösteren takson sayısı bakımından en zengin geofit cinslerinden biridir.Çiğdem bitkisinin mitolojik ve kültürel anlatıları, farklı medeniyetlerde önemli bir yere sahiptir.

Yunan mitolojisinde Crocus çiçeğinin kökeni, Crocus adındaki bir genç adamla ilgilidir. Efsaneye göre, Crocus adlı genç, tanrılar tarafından çok sevilen, yakışıklı bir adamdı. Bir gün, tanrı Hermes ile discus (disk atma) oyununu oynarken yanlışlıkla Hermes’in fırlattığı disk Crocus’un başına çarpar ve genç adam hayatını kaybeder. Crocus’un kanının döküldüğü yerden çiçekler filizlenir.

Farklı bir versiyonda ise Crocus, Smilax adında bir dryad nympha (Doğa perisi)’ya aşıktır. Aşkı karşılıksız kaldığı ya da ölümlü olan Crocus ile nympha’nın bir arada olamayacak kadar farklı oldukları için bu aşkın hüsranla bittiği anlatılır. Crocus, tanrılar tarafından çiğdem çiçeğine dönüştürülürken, Smilax dikenli bir sarmaşığa dönüşür. Bu mitolojik hikaye de ise, karşılıksız aşkın sembolü olarak kabul edilir.

Crocus ve Smilax – Sebastian Mabre-Cramoisy tarafından basılmış, 1676 – PD-art-100

Kelt mitolojisinde Crocus, baharın gelişini simgeleyen çiçeklerden biridir. Çiğdem çiçeğinin topraktan çıkışı, doğanın uyanışını ve yaşam döngüsünün yeniden başlamasını temsil eder. Keltler, Crocus çiçeğinin doğanın yenilenişi ile ilişkili olduğuna inanırlar. Çiğdemi kutlama ve ritüellerinde kullanırlardı. Crocus, aynı zamanda Kelt güneş tanrısına adanan festivallerde de yer alırdı.

Crocus’un genellikle Crocus sativus yani safran bitkisi ile özdeştirildiği görülmektedir.  Safran 3000 yıldan beri pek çok uygarlık tarafından bilinen ve kullanılan bir bitkidir. Boya, gıda ve kozmetik gibi çeşitli alanlarda çok geniş kullanıma sahip olması yanında, önemli farmakolojik etkiler göstermesiyle ile de bilinir. Geçmişten günümüze ulaşabilen birçok eserde de safran bitkisinin izleri görülmektedir.

Pers mitolojisinde, safran ve çiğdem bitkisi, zenginlik ve sağlığı simgeleyen bir bitki olarak kabul edilirdi. Eski Persliler, safranın hem ruhu hem de bedeni iyileştirici bir güce sahip olduğuna inanırdı. Efsanelere göre, safran Tanrıların lütfettiği bir bitkiydi ve doğrudan cennet bahçelerinden yeryüzüne gönderilmişti. Pers kralları, safranı kutsal bir iksir olarak kabul ederlerdi ve onunla dolu banyo yaparlardı.

Safran, farklı kültürlerde hem maddi hem de manevi olarak büyük bir öneme sahip olmuştur. Antik dönemlerden günümüze kadar süregelen bu baharat, zenginlik, sağlık, kutsallık ve güzelliğin evrensel bir simgesi haline gelmiştir. Dünyanın dört bir yanındaki kültürlerde, safranın hem mutfaklarda hem de tıbbi ve dini ritüellerde nasıl önemli bir yer tuttuğu göz önüne alındığında, bu baharatın kültürler arası derin bir bağa sahip olduğu açıkça görülmektedir.

Çınar, A. S., & Önder, A. (2019). Anadolu’nun kültürel mirası: Crocus sativus L. (Safran). FABAD Journal of Pharmaceutical Sciences, 44(1), 79-88.

Kazemi-Shahandashti, S. S., Mann, L., El-Nagish, A., Harpke, D., Nemati, Z., Usadel, B., & Heitkam, T. (2022). Ancient artworks and crocus genetics both support saffron’s origin in early Greece. Frontiers in Plant Science, 13, 834416. https://doi.org/10.3389/fpls.2022.834416

Mzabri, I., Charif, K., Rimani, M., Kouddane, N., Boukroute, A., & Berrichi, A. (2021). History, biology, and culture of Crocus sativus: Overview and perspectives. Arabian Journal of Chemical and Environmental Research, 8(1), 1-28.

Rehak, P. (2004). Crocus costumes in Aegean art. Hesperia Supplements, 33, 85-100.Dewan, R. (2015). Bronze age flower power: the Minoan use and social significance of saffron and crocus flowers. Institute for European and Mediterranean Archaeology. Chronica, 5, 42-55.

Sharifi, G. (2009, May). Etymology, history and application of saffron (Crocus sativus L.) in ancient Iran. In III International Symposium on Saffron: Forthcoming Challenges in Cultivation, Research and Economics 850 (pp. 309-314).

Şahin, G. (2021). Tarihsel Süreçte Safran (Crocus sativus L.) Ve Safranin Günümüzdeki Durumu. Uluslararası anadolu sosyal bilimler dergisi, 5(1), 173-214.