Tarihe Tanıklık Eden Ölümsüz Ağaç: Zeytin

Ebru Bozlar

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Uzun yaşamıyla bilinen zeytin ağaçları çoğunlukla 300-400 sene yaşayabilirken 2000 yıl yaşayabilenleri de vardır. Zeytinin dünya üzerinde 27 türü ve 600 varyasyonu olduğu bilinmektedir. Akdeniz havzasında yabani zeytin olarak bilinen Delice (Olea europaea oleaster) doğal şekilde bulunmaktadır. Evcilleştirilmiş zeytinler bu ağacın aşılanmasından elde edilmiştir. Zeytin ağacına ilişkin en eski veri, Ege denizindeki Santorini adasında yapılan arkeolojik çalışmalarla ortaya çıkarılan 39.000 yıllık zeytin yaprağı fosilleridir. Kuzey Afrika’ daki Sahra bölgesinde gerçekleştirilen arkeolojik çalışmalarda ise M.Ö. 12.000 yıllarına ait zeytin ağacı bulgularına rastlanılmıştır.

Zeytin ağacı ve zeytinyağına, Akdeniz bölgesindeki medeniyetlerde farklı zamanlarda ortaya çıkan kutsal kitapların yanı sıra, daha önceki çok tanrılı dönemlere ait sözlü ve yazılı tarihte kutsal olarak değerlendirilmiştir. Akdeniz medeniyetlerinde zeytin ve zeytin ağacı bereket, barış, akıl, uzun ömür ve olgunluğu simgelemiştir. Zeytin ağaçların ilki olduğu için 4 kutsal kitapta da yer almıştır. Şanının duyulmasının en büyük sebeplerinden biri de budur.

Zeytin ağacı antik çağlardan bu yana birçok farklı kültürde önemli bir yer almıştır. Geçmişi binlerce yıl öncesine dayanan mitolojik anlatılarda, kültür ve sanat tarihinde evrensel bir boyuta ulaşmış olup bu özel ağaca sıkça yer verildiği görülmektedir. Zeytin, tarihsel süreç içinde değişik kültürlerde ‘barışın’ ve ‘umudun’ simgesi haline gelmiş, aynı zamanda ‘yeniden dirilişin’ ve ‘ölümsüzlüğün’ simgesi olarak tanımlanmıştır. Yunan mitolojisi, Roma mitolojisi, Hitit mitolojisi ve Mısır mitolojisinde farklı anlatılara sahip olan Zeytin ağacı İlyada ve Odysseia Destanında da karşımıza çıkmaktadır.

Mitolojiye göre ağaçlar, tanrıların ve özellikle orman perilerinin meskenleri olarak kabul edilmiş ve her tanrıya kutsal bir ağaç adadıkları söylenmiştir. Zeytin ağacı ise Athena’nın simgelerinden biri haline gelmiş, özellikle mitolojinin resme konu olduğu Rönesans döneminde pek çok eserde karşımıza çıkmaktadır. Zeytin ağacının ihtişamından etkilenen sanatçılar eserlerinde bu ağacı tasvir etmişlerdir.

Bu kadar kadim bir bitkinin tek bir köşe yazısıyla anlatılması ise mümkün değil. Sadece mitolojideki bir efsaneye değineceğim.

Yunan mitolojisindeki efsaneye göre; Zeus’un hakemliğinde bir yarışma düzenlenmiş bu yarışmayı kazanan, Attika’da kurulacak olan yeni şehre sahiplik yapacaktır. Zeus, insanlık için en faydalı olan hediyeyi getirenin yarışmayı kazanacağını, şehrin koruyucu tanrısı olacağını ve isminin şehre verileceğini duyurmuştur.  Yarışmaya denizler tanrısı Poseidon ve bilgelik tanrıçası Athena arasındadır. Bunun üzerine, Poseidon mızrağını yere saplamış ve mızrağın saplandığı yerden kanatlı bir at çıkmıştır. Athena is değneğini toprağa değdirince topraktan zeytin ağacı yeşermiştir. Zeytin ağacının ve meyvesinin insanlık için en faydalı olan hediye olduğunu düşünen Zeus, Athena’yı yarışmanın kazananı ilan etmiş ve tanrıçanın ismi yeni kurulan şehre verilmiştir. O günden sonra kentin koruyucusu ünvanını alan Athena’nın adı Atina kentine verilmiştir. Zeytin ağacının ihtişamından etkilenen Poseidon bile ağacının üstünlüğünü kabul eder. Posedion’un bu tavrı sebebiyle Athena zeytin ağacından bir dal kırıp Poseidon’a verir. Böylece aralarındaki düşmanlık zeytin ağacının muhteşem güzelliği karşısında yok olur ve barış gerçekleşir. “Düşmana zeytin dalı uzatmak” deyimi de neredeyse tüm dillere bu mitten gelmiştir. Çünkü zeytin ağacı, düşmanınızın dahi geri çeviremeyeceği güzellikte ve kutsallıktadır.

Bu kadar uzun ömürlü, yüzyıllarca yaşayabilen bir ağacın insanlık üzerindeki büyülü bir etkisinin olması o kadar normal ki… Bitkiler görülmeyen farkında varılmayan kahramanlar gibi yaşamımızın her anında çevremizde bulunmakta, umarım mutluluğumuz, sevdalarımız, hayallerimiz de zeytin ağacı ömründe olur. Köşe yazımı Didem MAMAK’ın ’Ah’lar Ağacı’ ’kitabından bir alıntı ile bitirmek istiyorum.

…Sayamadım kaç ah döküldü dallarımdan.

Binlerce yeşil gözü olan bir zeytin ağacı gibi,

Çok şey görmüşüm gibi,

Ve çok şey geçmiş gibi başımdan…

Didem MAMAK