Haydi, Gaziantep Büyükşehir Botanik Bahçesi’ni keşfedelim…  

Gizem Sezer Aktaş

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Botanik Bahçesinde ilk denemeler burada yapılıyor, sonra dikimler başlıyor. İlk Laleyi getiren Gaziantep Botanik Bahçesi…

Teknolojik gelişmenin baskısı altında, kentsel yaşam alanları giderek yeşilliğini kaybediyor. Yeşil alanların yok olması birçok kaybı da beraberinde getirdi. Bununla birlikte, kentsel yeşil alan sisteminin faydaları; insanların gelecekte sağlıklı bir yaşam sürmelerini sağlamada önemli bir yatırımdır. Bu sistemler; Doğal hayatı yaşatmada, mikroklima oluşturmada katkı sağlayıcı önemli bir unsurdur, her mevsim farklı doğa manzaraları sunarak insan psikolojisinde pozitif etki yaratan, rekreasyonel etkinlik yapılan alanlardır.

Yeşil alanların önemini vurgulamak amacıyla hazırladığımız bu söyleşide, Botanik Bahçesi Bitkisel Araştırmalar Şube Müdürü Dr. Banu Gökçek’e sorular yönelttik.

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı Botanik Bahçesi, Gaziantep’in Türkiye’nin ve Dünya’nın floralarında bulunan bitkilerin canlı bir koleksiyonunu oluşturmak, geliştirmek, korumak ve ziyaretçilere tanıtmak, bilimsel, eğitsel ve rekreasyonel açıdan önemli işlevlere sahip bir alan.

Tüm sorularımızı içtenlikle yanıt veren ve yeni gelecek projelerden ipucu veren Gökçek, “Gaziantep’e yolu düşen vatandaşlarımızın YEŞİL yolculukla karşılanıp uğurlanması bizler için önemli” dedi.

Botanik Bahçesi’nde faaliyette olan projelerden bahseder misiniz?

Bahçemizde peyzaj bitkilerinin kullanımının yanı sıra bilim ve eğitim alanında da birçok proje yapmaktayız. Peyzaj bitkileri ile yapılan gösterişli çalışmalar ile farklı rekreasyon alanları oluşturduk bitkiye doğaya ilgiyi çekmek küçük bir adım olarak görülebilir. Buna ilaveten yaptığımız etiketleme sistemiyle bir kişinin tek bir bitki adını öğrenmesi bizlere mutluluk veriyor. Bitki koleksiyonları konusunda yaptığımız arazi çalışmaları var hem bahçeye canlı örnekler getirip koruma altına alıyoruz hem de herbaryumlarını yaparak teşhislerini tamamlıyoruz. Yaz ayları daha çok eğitim alanında çalışmalarla öne çıkıyor. Botanik Yaz Kampı, Hafta Atölyeleri ile bitkinin doğanın güzelliğini yaptığımız çalışmalarla daha çok ön plana aldığımızı düşünüyorum.

Kadınların istihdamına yönelik çalışmalar var mı?

Kadın istihdamı Gaziantep Büyükşehir’in bir kadın belediye başkanı olarak Sayın Fatma Şahin’in çok hassas olduğu ve önem verdiği bir konu! Mevsimlik çiçek konusunda botanikte denenen bitkiler şehrimize uyum sağlarsa şehrin peyzajına onların hünerli ellerinde ilmek ilmek işleniyor ve şehir bundan payını alıyor. Ayrıca parklarımızın temizlik ve bakımında detaylara dikkat eden bayanların şehrimizin parklarında katkıları büyük. Mevsimlik çiçeklerin ince ince hünerli elleriyle dikilen ayrıca kadınların ayrıntıcı bakış açısıyla şehri mevsimlik çiçeklerle süsleniyor.

Yeşil alanlar Daire Başkanlığı’ndan bahseder misiniz?

Yeşil alanlar Daire Başkanlığı, belediye içerisinde 20 daire başkanlığından sadece bir tanesi ve toplamda 7 bin 8000 kişiyiz. Biz kendi daire başkanlığımız bin kişilik bir kadro. Yani biz sadece bin kişi değiliz daha kalabalığız. Bizle çalışan 6 Müdürlüğümüz var.  Bunlar; mimarlar, inşaat mühendisleri, peyzaj mimarları, iç mimarlar, mozaik sanatçıları, ressamlar ve  ziraat mühendisleri.

Gaziantep’e ilk laleleri getiren kişisiniz; buna benzer Gaziantep’e bir ilk daha yaşatacak mısınız?

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Botanik Bahçesi soğanlı bitkiler arasında olan Laleyi halkla buluşturdu. Laleyi sadece Gaziantep halkıyla değil, tüm Güneydoğu Anadolu Bölgesi ile buluşturmanın mutluluğunu yaşıyoruz. Bu soğanlı bitki türünün anavatanı zaten Güneydoğu Anadolu Bölgesidir. Adıyaman Gerger’de ters laleler vardır. Dikkat edildiyse bizim kendi amblemimiz de Ters Lale. Bölgede bulduğumuz Ters Laleler kayalıkların üzerinde ve o kadar güzeller ki anlatamam sizlere… Oralarda halen araştırma çalışmalarımız var.

Buralar lalenin ana yurdu idi. Onları tekrar halkla buluşturmak bize gurur veriyor ve bu nadide geoitleri (soğanlı bitkiler) tanıtmak bizi ön plana çıkarıyor. Yaklaşık bugüne kadar 1000’e yakın geofit çeşitleri lale ile birlikte (sümbül, nergis, yıldız çiçeği, ters lale, Arapsümbülü vb) halka tanıtılarak her yılın Mart ve Nisan aylarında görsel şölenlerle kutlanıyor. İlkler önemli! İpekyolu üzerindeyiz. Baharat yolu tarihte olduğu kadar şimdide çok önemli bölgemizde. Pandemi ve depremden sonra bu konunun önemi daha da arttı. Bir baharat bahçesi projemiz var: Baharat Festivali.

Soğanlı bitki türü nedir?

Soğanlı bitki dediğimiz yani yumrulu bitkiler; toprakta açar, büyür ve soğan olur. Bu türlerin kendine öz depoları var o yüzden dayanıyorlar. Soğanlı bitkiler çok güçlüdür. Yüzyıllardır yaşayan bu tür günümüze kadar da doğada hayatta kalmayı başarabilmişlerdir. Halen de varlar ve araştırmalarımızda bulmaya devam ediyoruz. Bu türler su istemiyor. Doğal olanlarını toprakla buluştursak suya ihtiyacı olmadan yaşayabilir. Su istemeyen bu bitki türü dediğimiz gibi yüzyıllardır yaşarlar.

Lale genel düşünce ile bildiğimiz hani 15 günlük çıkar iner biter tarzında bitki türü değildir. Yüzyıl boyunca yaşar çoğalır. Biz kentimiz içerisinde örnek vereyim, her hangi bir alana diktik diyelim, onu o alandan tekrar söküp, kent ormanları ve mezarlıkları içerisine dikebiliyoruz. Bu tür diktiğimiz yerde yıllarca kalıyorlar ve çoğalıyorlar. Botanik Bahçesi olarak, soğanlılarda ön plandayız. Şu anda ve genel olarak yerel türlerde de soğanlı bitki bulmaya çalışıyoruz. Yani aslında bu bölgenin özelliği olan lalelerin ana yurdu zaten burası. Bu türleri bulup Botanik bahçemize getirip koruma altına alıyoruz.

Arazi (saha) çalışmalarınız nasıl gidiyor? Neyin üzerinde çalışıyorsunuz?

Arazi çalışmalarımız bir kaç farklı şekilde oluyor. Bunlardan birisi; Gaziantep ili içerisinde yer alan köylerde yapılan etnobotanik çalışmalarıdır. Yerel halktan eski zamanlardan bu yana kullanılan bitkiler hakkında bilgiler alınıyor. Bu bitkilerin canlı örnekleri eğer yoksa kuru örnekleri veya tohum şekli yerel halk yardımı ile bulunup alınmaktadır. Diğer bir arazi çalışması ise; botanik bahçesi içerisinde yer alan Herbaryum için gerçekleşiyor. Doğal alanlardan bitkiler uygun ise bir canlı örnek getirilerek bahçeye koleksiyona birde herbaryuma yani kurutarak kuru bitki müzesi olarak adlandırılan alanda muhafaza etmeye çalışıyoruz. Canlı bitki örneklerimizi bahçe içerisinde kasalarda muhafaza ediyoruz. Bir sonraki vejetasyon döneminde de görmemiz mümkün oluyor. Bu bitkileri hem burada halka tanıtmaya hem de koruma altına almaya çalışıyoruz.

Bazı bitkiler özeldir her yerde bulmamız mümkün olmuyor fakat bu güzelliklerin halk tarafından da bilinmesi ve görülmesi gerektiğini düşünüyoruz. Türkiye’de ve dünyada bulunan her  Botanik Bahçesi’nin bir misyonu vardır. Bizim misyonumuzda soğanlı bitkiler oldu.  Soğanlı bitkiler ana yurdu zaten bu bölgedir. Lale’nin başlıca yerleri Kahramanmaraş’ta Başkonuş Yaylası, İslahiye’de Huzurlu Yaylası gibi… Bunlar bölgemiz için çok önemli değerlerdir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde bulduğumuz soğanlı bitkilerin hem herbaryumlarını hem de canlı bitki koleksiyonlarımı yapıyoruz. Gaziantep çevresinde mesele Softdağı Nizip alanlarında yaptığımız araştırmalarda da bu bitkilere çok rastlıyor ve çalışmalarımızda öne çıkarıp, önem veriyoruz. Mesela bir yıl içerisinde bu türlerde edindiğimiz yaklaşık 1000’e yakın tür var. Başkonuş Yaylası’nda 3-4 ayda keşfettiğimiz 150 tür oldu. Araştırmalarımızda Gaziantep Üniversitesi ile beraber hareket ediyoruz. Gaziantep Üniversitesi Biyolog-Araştırma Görevlisi Uzman biyolog Fatih Yayla, doğal bitki koleksiyonlarının oluşturulmasında, bitkilerin belirlenmesi toplanması ve teşhisinde destek sunmaktadır.

Gaziantep trafiği yoğun bir metropol şehir oldu. Bu bağlamda Botanik Bahçe dışında peyzaj çalışmalarınızı şehir içlerinde de yapılıyor mu?

Elbette mevsimlik çiçeklerimiz ile park, bahçe ve refüjlerde görsel şölenler oluşturmak için çabalıyoruz. Mevsimlik çiçeklerimizi iklim ve çevre koşullarına uygun seçmeye çalışıyoruz söz konusu insan etkisinin çok olduğu bir alan ise bazı bitkiler hassas olduğu için hayatta kalması mümkün olmuyor. Bunun yanı sıra olası ekolojik dengede yaşanan sorunlara karşın bitkiler konusunda bazı araştırmalar da yapıyoruz. Bazı bitkilerin refüjlerde yer alması sadece görsel olarak değil havada bulunan egzoz gazlarının emisyonunun sağlanması konusunda bizlere destek olacak mı bu konuyu merak ediyor bu konu üzerinde araştırmalar yapmaya çalışıyoruz.

Gaziantep iline Kuzey-Güney-Doğu ve Batı yönlerinden girişler-çıkışlar mevcuttur. Gaziantep’in bu bölgelerine yönelik peyzaj çalışmaları var mı?

Büyükşehir Belediyesi bünyesinde sorumluluk alanımıza giren yerlere de merkezde gösterdiğimiz özeni göstererek çalışıyoruz. Ayrıca Gaziantep’e yolu düşen vatandaşlarımızın yeşil yolculukla karşılanıp uğurlanması yüzleri gülerek yolculuklarına devam etmeleri bizler için önemli. 

Gaziantep su fakiri bir şehir aynı zamanda ormanı yok denecek kadar az ya da yapay ormanları mevcut. Gelecekte Gaziantep’i nasıl görüyorsunuz? Geleceğe yönelik projeler var mı?

Susuzluğa dayanıklı bu yörede yetişen bitkiler, yerel türler, tercih ediliyor ve kuru peyzaj çalışmaları ile destekliyoruz. Sarı güller ve kuru peyzaj çalışmalarımızdan bahsedebiliriz. Sarı güller o kadar dayanıklı bitki ki mesela kentin birçok alanında bu güllerle donatıyoruz. Bu türün suya ihtiyacı yoktur. Kuru peyzajı Gaziantep’e ilk getiren de biziz. Bu kuru peyzaj ve suya fazla ihtiyacı olmayan türlerin en güzel örneği olarak Nizip yolu üzerindeki alanı gösterebiliriz. Yine aynı şekilde Şireci Bulvarı’nı örnek verebiliriz. Gaziantep’in Sarıgüllük Mahallesi’ni herkes bilir, orası mesela sıfır maliyetle yapılmış kuru peyzaj çalışma alanıdır. 

Botanik İllüstratörü nedir?

Botanik illüstrasyon, bitkilerin yapısal unsurları, yapraklarının renk, doku ve detaylarıyla ele alınan ayrıntılı çizimleridir. Yaprak, çiçek ve sap boyut ve birbirleriyle oranları, dokuları, damarları, uzunlukları fotoğraf ile tek seferde anlatılamayacak detaylardır. Ortak çalışmalarda bulunduğumuz Ressam Işık Güner, Botanik İllüstrasyonu sanatı ile uğraşan arkadaşımızdır.  

Gaziantep’te gençlerin kendi fidanını dikebileceği bir bölge var mı?

Küçük koruluk şeklinde ormanlıklar şehirde oluşturuluyor. Sivil topluluklar, kurumlar, kişilerle ağaç dikiliyor ve dikilmeye devam edilmeli.

“Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin’in Botanik Bahçesi’nden birbirinden eşsiz kareleri…” 

Söyleşi: Gizem Sezer